وەکو ئەوەی کە... پیشەسازی ئۆتۆمبێل بەردەوامە لە پەرەسەندن، بەکارهێنەرانی زیاتر ئۆتۆمبێلی کارەبایی (EV) وەک بەدیلێک بۆ ئۆتۆمبێلە تەقلیدییەکانی بەنزین لەبەرچاو دەگرن. بەڵام زۆرجار زاراوەی EV و ئۆتۆمبێلی کارەبایی بە شێوەیەکی گۆڕاو بەکاردەهێنرێن، ئەمەش دەبێتە هۆی هەندێک سەرلێشێواوی. لە کاتێکدا هەردوو جۆری ئۆتۆمبێل پشت بە کارەبا دەبەستن، بەڵام جیاوازییەکی گرنگ لە دیزاین و کارایی و کاریگەری لەسەر ژینگەدا هەیە. تێگەیشتن لە جیاوازی نێوان ئۆتۆمبێلی جۆری EV و ئۆتۆمبێلی کارەبایی دەتوانێت یارمەتی کڕیارە ئەگەرییەکان بدات باشترین بژاردە هەڵبژێرن بۆ پێداویستییەکانی لێخوڕین. لەم بابەتەدا جیاوازی نێوان ئەم دوو زاراوەیە دەشکێنین، تایبەتمەندییە ناوازەکانیان دەکۆڵینەوە و یارمەتیدەر دەبین بۆ ئەوەی ڕوونی بکەینەوە کە کام بژاردە ڕەنگە بۆ تۆ گونجاو بێت.

EV (ئۆتۆمبێلی کارەبایی)

1.پێناسە:

EV (ئۆتۆمبێلی کارەبایی) ئاماژەیە بۆ هەر ئۆتۆمبێلێک کە بە تەواوی یان بەشێکی بە کارەبا کاردەکات. زاراوەی 'EV' کۆمەڵێک ئۆتۆمبێل لەخۆدەگرێت، لە ئۆتۆمبێلی تەواو کارەباییەوە تا دەگاتە ئۆتۆمبێلی هایبرید کە هەم کارەبا و هەم بەنزین بەکاردەهێنن. ئۆتۆمبێلە EVەکان بریتین لە ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEVs)، ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبریدی پڵاگ-ئین (PHEVs)، ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبرید (HEVs) و ئۆتۆمبێلی کارەبایی خانەی سووتەمەنی (FCEVs).

2.مەودای ئۆتۆمبێل:

BEVs (ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری) :
ئەمانە ئۆتۆمبێلی تەواو کارەبایین کە تەنها بە کارەبا کاردەکەن کە لە پاتریدا هەڵگیراوە. بزوێنەری بەنزینیان نییە و لە ڕێگەی سەرچاوەیەکی کارەبای دەرەکییەوە بارگاوی دەکرێنەوە (وەک شەحنکەرەوەی ماڵەوە یان وێستگەی شەحنکردنەوەی گشتی).

نموونە: تێسلا مۆدێل ٣ , نیسان لیف.

PHEVs (Plug-in Hybrid Electric Vehicles) :
PHEVs ماتۆڕێکی کارەبایی لەگەڵ بزوێنەری بەنزین تێکەڵ دەکەن، ئەمەش ڕێگە بە ئۆتۆمبێلەکە دەدات بە کارەبا کاربکات بۆ مەودای کورت (بە شێوەیەکی ئاسایی 20-50 میل) و بەنزین بەکاربهێنێت بۆ گەشتە درێژەکان. ماتۆڕی کارەبایی دەتوانرێت لە ڕێگەی پڵاگێکەوە بارگاوی بکرێتەوە، ئەمەش وا دەکات ئەم ئۆتۆمبێلانە لە ڕووی بەکارهێنانی سووتەمەنیەوە نەرم و نیان بن.

نموونە: تۆیۆتا پرایس پرایم , فۆرد ئێسکەپ PHEV.

ئۆتۆمبێلی HEV (Hybrid Electric Vehicles) :
ئۆتۆمبێلی HEV هەم ماتۆڕی کارەبایی و هەم بزوێنەری بەنزین بەکاردەهێنێت، بەڵام بە پێچەوانەی PHEV پاترییەکانیان ناتوانرێت بخرێنە ناویەوە، بەڵکو پاترییەکە لە ڕێگەی سوکانە دووبارە دروستکەرەوەکانەوە بارگاوی دەکرێتەوە  و لەلایەن خودی بزوێنەری بەنزینەوە. ئەم ڕێکخستنە کارایی سووتەمەنی باشتر دەکات بەبێ ئەوەی پێویستی بە شەحنکردنەوەی دەرەکی هەبێت.

نموونە: تۆیۆتا پرایس , هۆندا ئینسایت.

FCEVs (Fuel Cell Electric Vehicles) :
FCEVs بە خانەی سووتەمەنی هایدرۆجین کاردەکات، کە کارەبا بەرهەمدەهێنن لە ڕێگەی پرۆسەیەکی کیمیاییەوە کە هایدرۆجین و ئۆکسجینی تێدایە. تاکە بەرهەمی لاوەکی هەڵمی ئاوە، ئەمەش وایکردووە FCEVs ببێتە بەدیلێکی سفر دەردانی گازی ژەهراوی. بەڵام پێویستیان بە وێستگەی سووتەمەنی هایدرۆجین هەیە، کە ژمارەیان سنووردارە.

بۆ نموونە: تۆیۆتا میرای , هیۆندا نێکسۆ.

3.مەودای کارکردن:

زاراوەی EV پۆلێکی فراوانە کە هەموو ئەو ئۆتۆمبێلانە دەگرێتەوە کە بە کارەبا کاردەکەن، لەنێویاندا هەردوو ئۆتۆمبێلی تەواو کارەبایی (BEVs) و هایبرید (PHEVs، HEVs، و FCEVs). ئەو ئۆتۆمبێلانە دەگرێتەوە کە تەنها پشت بە کارەبا دەبەستن هەروەها ئەوانەی کارەبا و بەنزین یان هایدرۆجین تێکەڵ دەکەن، ئەمەش کۆمەڵێک بژاردەی نەرم و نیان بۆ بەکارهێنەران دابین دەکات.

ئۆتۆمبێلی کارەبایی

1.پێناسە:

ئۆتۆمبێلی کارەبایی بە تایبەتی ئاماژەیە بۆ ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEV) کە بە تەواوی لە ڕێگەی ماتۆڕێکی کارەباییەوە کاردەکات کە وزە لە کارەبای هەڵگیراو لە پاترییەکانیدا وەردەگرێت. بە پێچەوانەی ئۆتۆمبێلی هایبرید یان پلاگ ئین هایبرید، ئۆتۆمبێلی کارەبایی پشت بە بزوێنەری سووتانی ناوخۆیی (ICE) یان هیچ جۆرە بەنزینێک نابەستێت. لە ڕێگەی سەرچاوەیەکی کارەبای دەرەکییەوە بارگاوی دەکرێنەوە، وەک وێستگەی شەحنکردنەوەی ماڵەوە یان وێستگەی شەحنکردنەوەی گشتی و تەنها بە کارەبا کاردەکەن.

2.مەودای ئۆتۆمبێل:

ئۆتۆمبێلی کارەبایی (BEVs) :
زاراوەی ئۆتۆمبێلی کارەبایی هاوواتای ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEVs)ە، کە بە شێوەیەک دروستکراون کە تەنها بە وزەی کارەبایی کاربکەن. ئۆتۆمبێلەکانی BEV بزوێنەری بەنزینیان نییە، ئەمەش وایکردووە بە تەواوی کارەبایی بن. ئەم ئۆتۆمبێلانە پاتری گەورەیان تێدایە کە دەبێت بەردەوام لە سەرچاوەیەکی دەرەکییەوە بارگاوی بکرێنەوە.

مەودای لێخوڕینی ئۆتۆمبێلەکانی BEV بە شێوەیەکی گشتی لە 150 بۆ 370 میل دەگۆڕێت بۆ هەر بارگاویکردنەوەیەکی تەواو، ئەمەش بەپێی مۆدێل و توانای پاتریەکە. مەودا دەتوانێت کاریگەری هۆکارەکانی وەک بارودۆخی لێخوڕین، کەشوهەوا، و بەکارهێنانی ئیکسسوارات (وەک تەندروستی یان گەرمکەرەوە) هەبێت.

شەحنکردنەوە : BEVەکان بە بەکارهێنانی وێستگەی شەحنکردنەوەی گشتی یان ماڵەوە بارگاوی دەکرێنەوە، بە خێرایی شەحنکردنەوە جیاوازەکان. وێستگەکانی شەحنکردنەوەی خێرا دەتوانن لە ماوەی کەمتر لە ٣٠ خولەکدا بارگاویکردنەوەی بەرچاو دابین بکەن، لەکاتێکدا شەحنکردنەوەی ماڵەوە بە شێوەیەکی گشتی چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت تا پاتری ئۆتۆمبێلەکە بە تەواوی بارگاوی دەبێتەوە.

3.مەودای کارکردن:

زاراوەی ئۆتۆمبێلی کارەبایی زاراوەیەکی تایبەتتر و پاڵاوتەترە بە بەراورد بە EV (Electric Vehicle). لە کاتێکدا EV ئاماژەیە بۆ هەموو ئەو ئۆتۆمبێلانەی کە بە شێوەیەکی بەشەکی یان تەواو بە کارەبا کاردەکەن، ئۆتۆمبێلە کارەباییەکان بە تایبەتی ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEV)ن کە بە تەواوی کارەبایی و پشت بە هیچ سووتەمەنییەک نابەستن جگە لە کارەبا.
ئۆتۆمبێلی کارەبایی تەنها کارەباییە، لەکاتێکدا ئۆتۆمبێلە EVەکانی دیکەی وەک ئۆتۆمبێلی کارەبایی پلاگ-ئین هایبرید (PHEV) و ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبرید (HEV) هێشتا بزوێنەری بەنزین بە هاوبەشی لەگەڵ ماتۆڕی کارەبایی خۆیان بەکاردەهێنن.
نموونەی ئۆتۆمبێلە کارەباییە بەناوبانگەکان بریتین لە:

• تێسلا مۆدێلی ٣ : بە مەودای سەرنجڕاکێش و کارایی و تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی ناسراوە.

• نیسان لیف : یەکێکە لە هەرزانترین ئۆتۆمبێلە کارەباییەکان، بەهایەکی باش پێشکەش دەکات بۆ ئەوانەی تازەن لە ئۆتۆمبێلی کارەبایی.

• شۆفرلێت بۆڵت : ئۆتۆمبێلێکی کارەبایی بچووکە و توانای دوور مەودای هەیە بە نرخێکی کێبڕکێ.

جیاوازی تەکنەلۆژی لە نێوان ئۆتۆمبێلی جۆری EV و ئۆتۆمبێلی کارەبایی

1.ڕێکخستنی پاوەرتراین:

ئۆتۆمبێلی کارەبایی (BEVs) :
ئۆتۆمبێلی کارەبایی 100% کارەباییە و تەنها بە ماتۆڕێکی کارەبایی کاردەکات کە وزە لە پاترییەکەوە وەردەگرێت. بزوێنەری بەنزین لە ئۆتۆمبێلی BEVدا نییە، ئەمەش وایکردووە ئۆتۆمبێلێکی تەواو کارەبایی بێت و پاوەرتراینێکی سادەتر و کاراتری هەبێت. لەبەر ئەوەی ئۆتۆمبێلەکانی BEV بەشە جوڵاوەکانیان کەمترە و بزوێنەری بەنزینیان نییە، لە درێژخایەندا زیاتر وزە بەکاردەهێنن، بە بەراورد بەو ئۆتۆمبێلانەی کە پشت بە بزوێنەری سووتانی ناوخۆیی (ICE) یان پاوەرتراینی هایبرید دەبەستن.

EVs (ئۆتۆمبێلی کارەبایی) :
زاراوەی EV کۆمەڵێک ئۆتۆمبێلی فراوانتر دەگرێتەوە، لەوانە ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEVs)، ئۆتۆمبێلی کارەبایی تێکەڵاوی پڵاگ-ئین (PHEVs)، ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبرید (HEVs) و ئۆتۆمبێلی کارەبایی سووتەمەنی (FCEVs). ئەم ئۆتۆمبێلانە دەتوانن چەندین جۆری پاوەرتراینیان هەبێت. بۆ نموونە:

PHEV  هەم بزوێنەری کارەبایی و هەم بزوێنەری بەنزینیان هەیە، کە دەتوانن بە شێوەیەکی سەربەخۆ یان پێکەوە کاربکەن، ئەمەش نەرمییان پێدەبەخشێت لەڕووی سەرچاوەی کارەباوە. ماتۆڕی کارەبایی مامەڵە لەگەڵ گەشتە کورتەکاندا دەکات، لەکاتێکدا بزوێنەری بەنزین دڵنیای دەدات لەوەی ئۆتۆمبێلەکە دەتوانێت مەودای دوورتر ببڕێت بەبێ ئەوەی پێویستی بە بارگاویکردنەوە هەبێت.

هەروەها ئۆتۆمبێلی HEV  ماتۆڕێکی کارەبایی و بزوێنەری بەنزین تێکەڵ دەکات، بەڵام پێویستیان بە شەحنکردنەوەی دەرەکی نییە. پاتری ناو ئۆتۆمبێلە HEVەکان لە ڕێگەی سوکانە دووبارە دروستکراوەکان و خودی بزوێنەری بەنزین بارگاوی دەکرێتەوە، ئەمەش وایان لێدەکات سووتەمەنی بەکاربهێنن لە ئۆتۆمبێلە بەنزینییەکانی تەقلیدی.

FCEVs  بە خانەکانی سووتەمەنی هایدرۆجین کاردەکەن، کە کارەبا بەرهەمدەهێنن بۆ بەهێزکردنی ماتۆڕەکە، تەنها هەڵمی ئاو وەک بەرهەمێکی لاوەکی دەردەدەن. ئەم ئۆتۆمبێلانە پێویستیان بە پڕکردنەوەی سووتەمەنی هایدرۆجین هەیە نەک لە ڕێگەی سەرچاوەی کارەباوە بارگاوی بکرێنەوە.

2.مەودا و بژاردەکانی سووتەمەنی / شەحنکردنەوە:

ئۆتۆمبێلی کارەبایی (BEVs) :
ئۆتۆمبێلی کارەبایی بە شێوەیەکی گشتی سنووردارە بە مەودای 150 بۆ 370 میل، ئەمەش بەپێی هۆکارەکانی وەک مۆدێل و توانای پاتری و بارودۆخی لێخوڕین. ئەم ئۆتۆمبێلانە پێویستیان بە بارگاویکردنەوە هەیە لە وێستگەی شەحنکردنەوەی گشتی یان بارگاویکەرەوەی ماڵەوە، کە دەتوانێت لە هەر شوێنێکەوە لە ٣٠ خولەکەوە تا چەند کاتژمێرێک بخایەنێت بەپێی خێرایی شەحنکردنەوە و جۆری شەحنەکە. لە کاتێکدا کە مەودای ئۆتۆمبێلەکە بەرەو باشتر دەچێت لەگەڵ پێشکەوتنەکانی تەکنەلۆژیای پاتری، بەڵام هێشتا BEV سنووردارە بەهۆی بەردەستبوونی ژێرخانی شەحنکردنەوە و ئەو کاتەی کە پێویستە بۆ بارگاویکردنەوە.

ئۆتۆمبێلی جۆری EV (ئۆتۆمبێلی کارەبایی) :
PHEV و HEV نەرمییەکی زیاتر پێشکەش دەکەن چونکە هێزی کارەبایی و بەنزین تێکەڵ دەکەن. بۆ نموونە، PHEV دەتوانێت بە کارەبا کاربکات بۆ مەودای کورتتر (بە شێوەیەکی گشتی 20-50 میل) و بگۆڕێت بۆ بەنزین بۆ گەشتە درێژەکان، ئەمەش دڵەڕاوکێی مەودا کەمدەکاتەوە. ئەمەش ڕێگە بە شۆفێران دەدات گەشت بکەن بەبێ ئەوەی نیگەران بن لە دۆزینەوەی وێستگەی شەحنکردنەوە، بەتایبەتی لە گەشتە درێژەکاندا. ئۆتۆمبێلی HEV لە کاتێکدا هیچ مەودایەکی تەنها کارەبایی پێشکەش ناکات، کارایی سووتەمەنی باشتر دەکات بە تێکەڵکردنی کارەبا و بەنزین، بەڵام هێشتا پێویستیان بە پڕکردنەوەی سووتەمەنی بەنزین بە شێوەیەکی ئاسایی هەیە.

FCEVs (ئۆتۆمبێلی کارەبایی خانەی سووتەمەنی)، بە پێچەوانەی BEV یان PHEV، پێویستیان بە وێستگەی سووتەمەنی هایدرۆجین هەیە. ئەم وێستگانە هێشتا ژمارەیان زۆر سنووردارە، ئەمەش دەتوانێت پراکتیکییەتی FCEV بەپێی ناوچەکە سنووردار بکات. بەڵام FCEVەکان مەودای هاوشێوەی ئۆتۆمبێلە بەنزینییەکانی تەقلیدییان هەیە، بە شێوەیەکی گشتی لە نێوان 300 بۆ 400 میل بۆ هەر سووتەمەنییەک پێشکەش دەکەن.

کاریگەری ژینگەیی

1.ئۆتۆمبێلی کارەبایی (BEVs):

ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEV) دۆستترین بژاردەی ژینگەیە لەناو پۆلی EV بەهۆی سفر دەردانی بۆرییەکانی دواوە. ئەوان هیچ پیسکەرێکی وەک دووەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO2)، ئۆکسیدی نایترۆجین (NOx)، یان ماددە گەردیلەییەکان بەرهەم ناهێنن.

توانای وزەی نوێبووەوە :
کاتێک بارگاوی دەکرێتەوە بە بەکارهێنانی سەرچاوەی وزەی نوێبووەوە وەک وزەی خۆر یان با، BEVs بە شێوەیەکی بەرچاو شوێنپێی کاربۆنی خۆیان کەمدەکەنەوە و بەشدارن لە کەمکردنەوەی دەردانی گازی گەرمخانەیی، ئەمەش وایکردووە ببنە چارەسەرێکی سەرەکی بۆ گواستنەوەی پاکتر و بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا.

2.EVs:

جۆرەکانی تری EV، وەک PHEV، HEV و FCEV، هەروەها دەردانی گازی ژەهراوی کەمدەکەنەوە بە بەراورد بە ئۆتۆمبێلە تەقلیدییەکانی بەنزین بەڵام بە تەواوی بێ دەردانی گازی ژەهراوی نین.

PHEV و HEV :

PHEVەکان  ماتۆڕێکی کارەبایی لەگەڵ بزوێنەری بەنزین تێکەڵ دەکەن. لە کاتی بەکارهێنانی بەنزین دەردانی گازی ژەهراوی بەرهەم دەهێنن، کاریگەری لەسەر ژینگە بەندە بەوەوە کە بزوێنەری بەنزین چەند جار بەکاردێت.

هەروەها HEVەکان  شانبەشانی کارەبا بەنزین بەکاردەهێنن. لە کاتێکدا کاراترن لە ئۆتۆمبێلە تەقلیدییەکان، بەڵام هێشتا دەردانی گازی ژەهراوی بەرهەم دەهێنن کاتێک بە بەنزین کاردەکەن.

FCEVs (ئۆتۆمبێلی کارەبایی خانەی سووتەمەنی):
FCEVs هەڵمی ئاو وەک بەرهەمێکی لاوەکی بەرهەم دەهێنن، ئەمەش وایان لێدەکات بێ دەردانی بۆرییەکانی دواوە بێت. بەڵام کاریگەرییەکانیان لەسەر ژینگە بەندە بە چۆنیەتی بەرهەمهێنانی هایدرۆجین. ئەگەر لە سووتەمەنی بەردینیەوە بێت، سوودە ژینگەییەکانی کەم دەبێتەوە. هایدرۆجینی سەوز (کە لە وزەی نوێبووەوە بەرهەم دەهێنرێت) FCEV زۆر پاکتر دەکات، بەڵام ژێرخانی هایدرۆجین سنووردار دەمێنێتەوە.

پرسیارە بەردەوامەکان: کاریگەری ژینگەیی ئۆتۆمبێلی کارەبایی

1.ئایا ئۆتۆمبێلی کارەبایی (BEV) ژینگەدۆستن؟

بەڵێ، ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEV) دۆستی ژینگەترین جۆری EVن، کە سفر دەردانی بۆرییەکانی دواوە بەرهەم دەهێنن. کاتێک بارگاوی دەکرێنەوە بە وزەی نوێبووەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو دەردانی گازی گەرمخانەیی کەم دەکەنەوە و بەشدارن لە پاکتربوونی هەوا.

2.ئایا PHEVەکان دەردانی گازی ژەهراوی بەرهەم دەهێنن؟

ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبریدی پڵاگ-ئین (PHEV) بە بەراورد بە ئۆتۆمبێلی بەنزین دەردانی گازی ژەهراوی کەمدەکاتەوە بەڵام هێشتا دەردانی گازی ژەهراوی بەرهەم دەهێنێت کاتێک بە بەنزین کاردەکات. کاریگەری لەسەر ژینگە پەیوەستە بەوەی کە چەند جارێک بزوێنەری بەنزین بەکاردەهێنرێت.

3.ئایا ئۆتۆمبێلی هایبرید (HEV) باشترە بۆ ژینگە؟

ئۆتۆمبێلی کارەبایی هایبرید (HEV) زیاتر لە ئۆتۆمبێلە ئاساییەکان سووتەمەنی بەکاردەهێنن بەڵام هێشتا پشت بە بەنزین دەبەستن، بۆیە بێ دەردانی گازی ژەهراوی نین. بەڵام بە بەراورد بە ئۆتۆمبێلە تەقلیدییەکانی بەنزین، دەردانی گازی ژەهراوی کەم دەکەنەوە.

4.ئۆتۆمبێلی کارەبایی بە سووتەمەنی (FCEV) تا چەند دۆستی ژینگەیە؟

FCEVs تەنها هەڵمی ئاو دەردەدەن بەڵام پشت بە هایدرۆجین دەبەستن. ئەگەر هایدرۆجین بە بەکارهێنانی سووتەمەنی بەردینی بەرهەم بهێنرێت، سوودەکانی کەم دەبێتەوە. هایدرۆجینی سەوز کە لە وزەی نوێبووەوە بەرهەم دێت، FCEV دەکاتە بەدیلێکی زۆر پاکتر. بەڵام ژێرخانی سووتەمەنی هایدرۆجین سنووردارە.

ئەنجام

جیاوازی سەرەکی نێوان EV و... ئۆتۆمبێلی کارەبایی ئەوەیە کە EV زاراوەیەکی چەترە کە هەموو ئەو ئۆتۆمبێلانە دەگرێتەوە کە بەشێک یان تەواو بە کارەبا کاردەکەن، لەوانەش ئۆتۆمبێلی هایبرید و سووتەمەنی خانە. لە لایەکی ترەوە ئۆتۆمبێلی کارەبایی بە تایبەتی ئاماژەیە بۆ ئۆتۆمبێلی کارەبایی پاتری (BEV) کە بە تەواوی بە کارەبا کاردەکات. لە کاتێکدا هەردووکیان بەشدارن لە کەمکردنەوەی دەردانی گازی ژەهراوی، ئۆتۆمبێلە کارەباییەکان بە تەواوی کارەبان و دەردانی گازی ژەهراوی لە بۆرییەکانی دواوە سفرە، لەکاتێکدا ڕەنگە ئۆتۆمبێلە EV یەکانی تر هێشتا پشت بە بەنزین یان هایدرۆجین ببەستن وەک بەشێک لە پاوەرتراینەکەیان. تێگەیشتن لەم زاراوانە یارمەتیت دەدات بڕیارێکی ئاگادارانەتر بدەیت لەکاتی گەڕان بەدوای بژاردەکانی گواستنەوەی کارەبایی.