Kuran lafiya wotoro saba bɔra kɛnɛ kan i n’a fɔ sugandili min ka di mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ye minnu bɛ bolifɛn ɲini min bɛ ɲɛnajɛ ni sigida lakana. U dilacogo ɲɔgɔn tɛ yen ani u ka fɛɛrɛ kɔrɔw fɛ, o wotoro saba ninnu bɛ nafa caman lase u ma ka tɛmɛ laadala bisiw kan ani hali mɔbiliw kan minnu bɛ baara kɛ ni motɛri ye. Nin barokun in kɔnɔ, an bɛna kuran lafiya wotoro saba nafa suguyaw sɛgɛsɛgɛ, k’an sinsin u nafaw kan ani u bɛ nafa minnu lase kɛnɛyako ni kɛnɛyako ma.

Fɛn fɔlɔw dɔ la kelen kuran lafiya wotoro saba nafaw ye u baara nɔgɔya ye. Kuran wotoro saba tɛ i n’a fɔ wotoro, minnu bɛ farikoloɲɛnajɛ ni muɲuli wajibiya, kuran wotoro saba bɛ baara kɛ ni kuran motɛri ye, o b’a to bolibagaw bɛ se ka taama kɛ yɔrɔ caman na ani yɔrɔ caman na, k’a sɔrɔ u ma cɛsiri kɛ. O b’a to u bɛ kɛ sugandili ɲuman ye mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bolo, u si hakɛ ni u ka farikoloɲɛnajɛ hakɛ bɛɛ la, ka bolifɛnw sɔrɔcogo nɔgɔman ni nisɔndiyalen di u ma.

Nafa minnu bɛ Kuran lafiyalan saba la

Kuran lafiya wotoro saba ye mɔgɔw diya kosɛbɛ nin san laban ninnu na k’a sababu kɛ u nafa caman ye. Nin mobili kura ninnu bɛ sira kɛrɛnkɛrɛnnen ni nisɔndiyalen di walasa ka taama kɛ dugubaw kɔnɔ, ka nafa caman lase mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ma ani sigida ma.

Kuran lafiya wotoro saba nafa jɔnjɔn dɔ ye u ka sigida lakanani ye. Ni hami bɛ ka caya sigida lakanani na, o wotoro saba ninnu bɛ kɛ sababu ye ka sira sabatilen di laadala bolifɛnw ma. Ni mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ye kuran lafiya wotoro saba sugandi, u bɛ se ka dɔ bɔ kosɛbɛ u ka gazi bɔlenw na, ka dɛmɛ don siniɲɛsigi ɲuman na.

Ka fara sigida lakanani kan, kuran lafiya wotoro saba fana musaka ka dɔgɔ kosɛbɛ. Ni sɛnɛfɛnw sɔngɔ bɛ wuli ka bɔ ɲɔgɔn na, laadala mobili sɔrɔli bɛ se ka kɛ wariko doniba ye. Nka, kuran wotoro saba bɛ sugandi dɔ di min sɔngɔ ka nɔgɔn, bawo u ladonni man ca, wa u tɛ fɛnɲɛnamafagalan sɔngɔ gɛlɛn. Ni u ye wari bila kuran lafiya wotoro saba la, mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bɛ se ka wari caman mara waati jan kɔnɔ.

Ka fara o kan, kuran lafiya wotoro saba bɛ ɲɛnamaya kɛcogo ɲuman sabati. A tɛ i n’a fɔ laadala mɔbiliw, wotoro saba bɛ farikoloɲɛnajɛ de wajibiya walasa ka baara kɛ, o bɛ cogo di mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ ma u ka farikoloɲɛnajɛ kɛ min tɛ nɔba bila mɔgɔ la. Ni i bɛ to ka kuran lafiya wotoro saba boli, o bɛ se ka dusukun ni jolisiraw kɛnɛya sabati, ka farikolo fanga ɲɛ, ani ka kɛ sababu ye ka farikoloɲɛnajɛ bɛɛ kɛ. O fan in b’a to nin wotoro saba ninnu bɛ kɛ sugandili ɲuman ye mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bolo minnu b’a fɛ ka farikoloɲɛnajɛ don u ka don o don kow la.

Ani fana, kuran lafiya wotoro saba bɛ kɛ sababu ye ka fɛnw kɛcogo ɲɛ ani ka se ka sɔrɔ. Ni u bonya ka dɔgɔ, wotoro saba bɛ se ka tɛmɛ sira misɛnninw ni yɔrɔw la minnu falen don mɔgɔw la nɔgɔya la, o b’a to u bɛ kɛ sugandili ɲuman ye dugubaw kɔnɔ. Ka fara o kan, nin wotoro saba ninnu bɛ ni fɛn dɔw ye i n’a fɔ sigiyɔrɔ ɲumanw, fɛn marayɔrɔ caman, ani kunnafoni-di-minɛn minnu bɛ se ka faamuya, o b’a to bolicogo ka nɔgɔn ani ka diya baarakɛlaw ye minnu si hakɛ tɛ kelen ye.

Lakanali fana ye nafaba ye kuran lafiya wotoro saba la. O mɔbiliw dilannen don ni lakana fɛɛrɛ kɔrɔw ye, i n’a fɔ u karamɔgɔ barikamaw, freinw bɛ se ka da u kan, ani yeelen nafama. O fɛn suguw bɛ bolifɛn bolicogo lakana ani min lakananen don, o bɛ kasaara walima jogin farati dɔgɔya.

Kɛnɛya ni kɛnɛya nafaw

Kɛnɛya ni kɛnɛya ye an ka ɲɛnamaya yɔrɔ koloma fila ye minnu bɛ nɔba bila an ka kɛnɛya bɛɛ lajɛlen na. A nafa ka bon an ka an ka kɛnɛya bila jɔyɔrɔ fɔlɔ la ani ka cɛsiriw kɛ ni hakili ye walasa ka ɲɛnamaya kɛcogo bɛnbali mara. O sɔrɔcogo dɔ ye ka farikoloɲɛnajɛ kɛ tuma bɛɛ an ka don o don kow la. Sugandili ɲumanba min bɛ mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bolo minnu bɛ fɛɛrɛ ɲuman ni nafama ɲini walasa ka to baara la, o ye kuran lafiya wotoro saba ye.

Kuran lafiya wotoro saba ye bolifɛn ye min bɛ se ka kɛ fɛn caman ye, min bɛ nafa caman lase kɛnɛya ma. A fɔlɔ, a b’a to mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bɛ se ka farikoloɲɛnajɛ kɛ k’a sɔrɔ u bɛ kɛnɛyako diyabɔ. Ni aw bɛ wotoro saba boli, o tɛ dusukun ni jolisiraw ka kɛnɛya sabati dɔrɔn, nka a bɛ farikolo yɔrɔw fana barika bonya. Pedali wale bɛ baara kɛ ni farikolo kulu suguya caman ye, i n’a fɔ senw, bolokɔniw ani kɔnɔna, o bɛ na ni farikolo bɛɛ farikoloɲɛnajɛ ye.

Ka fara o kan, wotoro saba bolicogo tɛ nɔba bila mɔgɔ la, o b’a to a bɛ kɛ sugandili ɲuman ye mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bolo minnu kolotugudaw bɛ ɲɔgɔn na walima minnu ka farikoloɲɛnajɛ kɛcogo nɔgɔman ka di u ye. A tɛ i n’a fɔ baara minnu bɛ nɔba bila mɔgɔ la i n’a fɔ boli walima boli, wotoro saba boli bɛ dɔ bɔ kolotugudaw degun ni joginw na. A bɛ fɛɛrɛ lakananen ni nafama di walasa ka taama ni sɛgɛsɛgɛli kɛcogo ɲɛ ka sɔrɔ a ma degun kojugu bila kolotugudaw la.

Ka fara farikolo nafa kan, wotoro saba boli fana bɛ kɛ sababu ye ka hakili lafiya. Ni aw bɛ farikoloɲɛnajɛ kɛ tuma bɛɛ, o bɛ endorphines bɔ, o minnu bɛ wele ko 'feel-good' hormones. O ɔrimɔni ninnu bɛ dɛmɛ ka degun, jɔrɔnanko ani degun nɔgɔya, ka hakilina ɲuman ni hakili kɛnɛya bɛɛ lajɛlen sabati. Ka wotoro saba boli, o b’a to mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bɛ se ka boli sokɔnɔyɔrɔw dancɛw ɲɛ, ka jɛɲɔgɔnya kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, o bɛ hakili kɛnɛya nafa bonya ka taa a fɛ.

Ani fana, kuran lafiya wotoro saba bɛ bolifɛn suguya dɔ di min tɛ sigida lakana. Ni haminankow bɛ ka caya sigida sabatili ko la, ka wotoro saba sugandi ka tɛmɛ laadala mɔbiliw kan, o bɛ dɔ bɔ gazi bɔlenw bɔli la, wa o bɛ dɛmɛ don ka dugukolo lakana. Ni mɔgɔ kelen-kelen bɛɛ bɛ nin bolifɛn in sugandi, u bɛ dɛmɛ don sigida saniyalen ni kɛnɛya la, ka nafa don u yɛrɛ dɔrɔn na, nka u bɛ nafa don siniɲɛsigi fana na.

Kuncɛli

Kuran lafiya wotoro saba bɛ nafa caman lase u ma, i n’a fɔ u tɛ fɛnɲɛnamaw tiɲɛ, u musaka ka dɔgɔ, wa u tɛ lakana. U bɛ nafaw fana di kɛnɛya ma, ka bolifɛnw kɛcogo ɲɛ, ani lakanafɛnw bɛ u la. U ye bolifɛnw ye minnu ka fisa ni laadala bolifɛnw ye, u bɛ sira di min bɛ sabati, min musaka ka dɔgɔ, ani min ka di ka taa ni ka taa ani ka laminiw lajɛ. Nin wotoro saba ninnu bɛ kɛnɛya ni kɛnɛya nafa fana di, ka farikoloɲɛnajɛ ɲɛ, ka farikolo fanga bonya, ka hakili lafiya sabati, ka sigida nɔfɛkow dɔgɔya. Ni an ye wotoro saba boli tuma bɛɛ don an ka don o don kow la, o bɛ se ka kɛnɛya bɛɛ ɲɛ kosɛbɛ, ka kɛ sababu ye ka siniɲɛsigi nisɔndiyalen ni sabatilen sɔrɔ.